Bij Frisius MC begint verduurzamen op de fiets
Net als bij veel Fryske werkgevers komt een groot aantal medewerkers met de auto naar Frisius MC. Langere woon-werkafstanden, openbaar vervoer dat vaak geen reële optie is en gratis parkeren: er zijn meerdere redenen die maken dat de auto voor veel medewerkers de standaardkeuze is. Toch wil het ziekenhuis daar graag verandering in brengen. Duurzaamheidscoördinator Wiebe Engelmoer vertelt hoe ze dat aanpakken.
Thermometer
Frisius MC komt voort uit een fusie tussen Medisch Centrum Leeuwarden en het Tjongerschans ziekenhuis in Heerenveen. Beide organisaties hebben al langer oog voor duurzame mobiliteit. Ze zijn bijvoorbeeld beiden gecertificeerd via de Milieuthermometer Zorg.
Green Deal
Daarnaast is Frisius MC aangesloten bij de Green Deal Duurzame Zorg 3.0, met concrete CO2-doelstellingen voor het verminderen van vervoersbewegingen. ‘We willen in 2030 onze uitstoot met 30% verminderd hebben,’ vertelt Wiebe. ‘Vandaar dat we kijken hoe we anders reizen kunnen stimuleren.’
Commissie en postcodescan als startpunt
Frisius MC richt eerst een commissie Duurzame Mobiliteit op, met vertegenwoordigers van HRM, facilitair en andere enthousiaste collega’s. De tweede stap is een gratis mobiliteitsscan via Werk Slim Reis Slim. ‘Dat vormt de basis en geeft heel goed inzicht in waar al onze medewerkers wonen. En de scan laat zien wat de potentie voor ze is om bijvoorbeeld met het OV of fiets naar het werk te reizen,’ licht Wiebe toe.
Uitgebreid advies
Daarna volgt een uitgebreid adviestraject met mobiliteitsadviesbureau &Morgen, inclusief een reeks workshops. Hun mobiliteitsexperts analyseren eerst de huidige regelingen. Vervolgens formuleren ze samen met Frisius MC doelstellingen en werken dat uit tot een advies met concreet maatregelenpakket. ‘Dat presenteerden we aan de OR en cliëntenraad. Ook onze communicatiecollega’s namen deel aan het traject. Nu wisten we wat ons te doen staat.’ Een groot deel van de advieskosten werden gedekt met een subsidie van ZonMw.
Werk aan de winkel voor werkgroep
Een werkgroep vervangt de commissie en pakt de uitvoering op. ‘Dat is wel een werk in uitvoering,’ tempert Wiebe de verwachtingen. ‘Met het stimuleren van fietsen zijn we het verst. We bekijken nog of en hoe we carpoolen, OV en een mobiliteitsplatform kunnen aanbieden.’
Bankjes in de stalling
De fietskelder in Leeuwarden is flink uitgebreid en opgefrist. De stalling biedt nu ook plek aan fietsen met uiteenlopende formaten, zoals bakfietsen, racefietsen en e-bikes met dikkere banden. ‘We bieden prima faciliteiten zoals douches en speciale lockers voor je accu. Er staan zelfs houten bankjes om zittend je regenbroek aan te kunnen trekken. Leuk detail: de bankjes zijn gemaakt van bomen die gekapt moesten worden voor de nieuwbouw,’ vertelt Wiebe.
Fietsenmaker komt dagelijks langs
Een mooie voorziening is dat de fietsenmaker dagelijks langskomt. Heeft je fiets een lekke band, kapotte verlichting of ander mankement? Geen nood: dan zet je je fiets ’s ochtends in een speciaal daarvoor bestemd rek. ‘De fietsenmaker neemt je fiets mee, repareert ‘m en brengt je fiets ’s middags weer terug. De kosten verrekenen we met je bruto-salaris. Daardoor heb je als medewerker een belastingvoordeel op de reparatiekosten.’
Alle beetjes helpen
Medewerkers kunnen verder voordelig een nieuwe fiets kopen via fiscale voordeelregelingen. Ook doet Frisius MC mee aan fietsacties zoals ‘Ga toch fietsen’. Bij de start van de actie stonden er promotieteams bij onze fietsenstallingen. Ook de wethouder van Leeuwarden kwam langs om aan fietsers een klein cadeautje uit te delen. Vorig jaar registreerden 30 medewerkers hun fietsritten in de app, dit jaar zijn dat er 100. ‘Nog steeds best mager op 5.000 medewerkers, maar alle beetjes helpen. Je bent er niet met maar één maatregel.’
De basis? Goede fietsfaciliteiten!
Begin met de basis op orde brengen, zorg dat je fietsfaciliteiten goed zijn, tipt Wiebe andere werkgevers. ‘Iemand moet gewoon kunnen douchen, een locker hebben en z’n fiets veilig kunnen stallen. Zeker als je wilt dat mensen met een e-bike of duurdere fiets komen.’ Bijzonder is dat een overdekte fietsenstalling voor bezoekers bij het ziekenhuis niet blijkt te werken. ‘Er werden heel veel fietsen gestolen. Daarom is onze nieuwe fietsenstalling voor bezoekers niet meer overdekt. Zo hebben we veel meer zicht op wat daar gebeurt.’
Carpoolen heeft potentie, maar is lastig te realiseren
Met de fietsvoorzieningen zit het dus wel goed bij Frisius MC. Hoe zit het met andere manieren om anders te reizen? Is wat vaker met elkaar meerijden een optie? ‘Via ons intranet is wel een soort Marktplaats beschikbaar. Daarop kunnen medewerkers ritjes aanbieden of zoeken. Het gebruik is tot nog toe minimaal. We praten met een carpool-app en met andere ziekenhuizen over hun ervaringen. Van hen hoor ik dat ze met elkaar meerijden wel proberen te stimuleren, maar dat het gewoon niet van de grond komt.’ Toch ziet hij wel de potentie, want veel medewerkers wonen dicht bij elkaar in kleine Fryske dorpen, zonder een goed OV-alternatief. We weten lang niet altijd welke collega’s bij elkaar in de buurt, of langs dezelfde route naar het werk wonen. Dit kan een carpoolplatform inzichtelijk maken.
Openbaar vervoer aantrekkelijker maken
Reiskosten voor woon-werkverkeer met het openbaar vervoer vergoedt Frisius MC volgens hun CAO. Medewerkers krijgen een kilometervergoeding tot 35 km enkele reis. ‘Over het algemeen is deze vergoeding voldoende om de werkelijke OV-kosten te kunnen betalen. Zeker als een medewerker ervoor kiest om OV-kosten uit te ruilen voor extra belastingvoordeel. Dit kan met de OV-jaarkaart, die we als werkgever voorfinancieren en verrekenen via het brutoloon. Of uitruilen kan achteraf op basis van werkelijk gemaakte ritten.’ Voor zakelijke reizen kunnen medewerkers een NS-Business Card gebruiken.
Meer flexibiliteit bieden
‘Wat we graag nog willen verbeteren is dat een medewerker de OV-kosten voor woon-werkverkeer niet meer hoeft voor te schieten. We kijken daarbij bijvoorbeeld naar een mobiliteitsplatform zoals Reisbalans.’ Het aantal medewerkers voor wie openbaar vervoer een realistische optie is, is bij Frisius MC relatief klein in vergelijking met Randstedelijke ziekenhuizen. ‘We zien wel dat er behoefte is aan een flexibele oplossing waarmee je de ene dag met de auto kan komen en de andere dag met het OV. Maar de invoering van een mobiliteitsplatform zoals Reisbalans is naar verhouding kostbaar,’ zegt Wiebe spijtig. Je betaalt vaak per medewerker, ook voor een medewerker die altijd met de auto gaat. We kijken ook naar alternatieven zoals een NS-Business Card voor woon-werkverkeer.
Voorlopig niet tornen aan gratis parkeren
Parkeren bij Frisius MC is voor medewerkers nog altijd gratis, best uniek voor een ziekenhuis. Het onderwerp ligt gevoelig, weet Wiebe: ‘Sommige medewerkers kiezen bewust voor Frisius MC omdat ze bij ons gratis mogen parkeren. Betaald parkeren invoeren kan ook voor overlast in omliggende wijken zorgen. En wat doen we met medewerkers die nachtdiensten draaien en daarom met de auto komen?’ Het maakt de overweging om eventueel betaald parkeren in te voeren een complexe zaak.
To-dolijst
Een mobiliteitskaart, samen rijden zien te stimuleren: op Wiebe’s to-dolijst staan nog genoeg mobiliteitsonderwerpen. Nog meer wensen? ‘Zeker! Ik zou graag alle medewerkers op basis van de postcodescan een proefaanbod op maat willen doen. Bijvoorbeeld in de vorm van een maand lang gratis het openbaar vervoer uitproberen naar het werk. Privacytechnisch is dat nog wel een lastig punt denk ik.’
Regelingen fuseren en vindbaar maken
Nieuwe medewerkers doorlopen een e-learning waarin onder andere wordt uitgelegd hoe ze naar hun werk kunnen reizen, met verwijzingen naar verschillende intranetpagina’s voor meer informatie. Die intranetpagina’s over mobiliteit zijn trouwens nog een punt op Wiebe’s wensenlijst: ‘Op onze beide locaties gelden net iets andere mobiliteitsregelingen, een resultaat van de fusie. We moeten die regelingen nog gelijktrekken, samenvoegen en een stuk beter vindbaar maken.’
Samen zichtbaar
Heeft Wiebe nog tips voor andere Fryske werkgevers die hun mobiliteit willen verduurzamen? ‘Gewoontegedrag veranderen blijft moeilijk. Wij zoeken het in een combinatie van allerlei dingen. Pak het op samen met verschillende afdelingen: facilitair voor de fietsenstallingen, HRM voor de regelingen en communicatie. Medewerkers kijken lang niet altijd op ons intranet. Zichtbaarheid op de werkvloer zelf is ook belangrijk. Denk aan digitale schermen bij de personeelsingang of in het restaurant, dat werkt bij ons beter.’
Aan tafel
Tot slot noemt Wiebe nog de mobiliteitstafels die Werk Slim Reis Slim regelmatig organiseert voor diverse sectoren. ‘Wij sloten aan bij de zorgtafel, een overleg specifiek voor zorgorganisaties. Het is waardevol om ervaringen uit te wisselen met andere werkgevers die met dezelfde problemen kampen,’ vertelt Wiebe. ‘De nieuwsbrieven en evenementen helpen mij ook om het onderwerp mobiliteit intern breder onder de aandacht te brengen. Daardoor begint het bij collega’s ook meer te leven.’